???? ???? ???????

آقاعلی استاد طهرانی(۱۲۳۴-۱۳۰۷ق)، دارای شهرت به حکیم مؤسس، او‌لین حکیم از حکمای مدرسه فلسفی طهران و مروج فلسفه ملاصدرا میباشد. او در فلسفه از صدرالدین شیرازی تاسی می کرد، اما در بعضی مسائل فلسفی برای مثال معاد جسمانی با وی مخالفت نموده است. او دراین مورد دست به ابتکاراتی زده که باعث آوازه او به حکیم مؤسس و نیز دقت بعضا متأخران در قضیه معاد جسمانی به او گردیده‌است. بدایع الحکم از مهم ترین اثرها فلسفی اوست. بقیه اثر ها او به عنوان گروه مصنفات حکیم مؤسس آقا علی مدرّس طهرانی توده پک پذیرایی ترحیم مشهد گردیده است.

معاش
او در سال ۱۲۳۴ق در اصفهان دیده به جهان گشود. پیشوند آقا (یا این که آغا) غالباً همراه اسم اوست.[۱] آوازه او، مدرّس، زنوزی، طهرانی و حکمی ضبط گردیده‌است.[۲] به‌رغم آنچه پر اسم و رسم میباشد، آقاعلی در هیچ‌یک از آثارش خویش را زنوزی یا این که مدرّس زنوزی معرفی نکرده و عنوانی که برای خویش برگزیده، آقا علی مدرّس طهرانی میباشد. [۳]

آقا علی به جهت جامعیت در سنجیده و منقول به «استاد» و به منجر کمالات صوری و معنوی به «حکیم الهی» و «معلم الاساتید» آوازه یافت.[۴] او همینطور یک کدام از حکمای اربعه طهران بود که سبب ساز ثبت و رونق مدرسه فلسفی طهران شدند. معلم طهرانی هم علم ها نقلی و هم علم ها عقلی را درس دادن می کرد، ولی آوازه او بیشتر در علم ها عقلی بود.[۵] ظاهراً بعداز مدتی او تنها به درس دادن حکمت پرداخته و این فرمان سبب ساز جابجایی مجلس درس وی از مدرسه های قانونی به منزلش گردیده‌است.[۶] ولی، به نقل از کُنت دو گوبینو [یادداشت ۱][۷] این زمینه از آوازه او و اقبال شاگردان به وی نکاسته میباشد.

آقا علی مدرّس در ۱۳۰۷ق. وفات یافت و در بقعه عبدالعظیم حسنی در شهر ری دفن شد.[۸]

تحصیلات
بابا آقا علی، ملا عبدالله زنوزی، محصل ملا علی نوری و از مروّجان فلسفۀ ملاصدرا و مؤسس حوزه فلسفی طهران بود. آقا علی در سال ۱۲۳۷ (در سه سالگی) به همپا پدرش به طهران آمد و بعد از یادگرفتن مقدمات علم ها، برای مثال ادبیات عرب و منطق و اصول فقه و حرف، در حلقۀ درس بابا کمپانی نمود. بعد از درگذشت پدرش در ۱۲۵۷، برای ادامۀ علم آموزی به عراق، اصفهان و قزوین رفت و نزد استادانی زیرا میرزا حسن نوری فرزند ملا علی نوری، سید رضی لاریجانی، ملا آقا قزوینی، ملا محمد جعفر لنگرودی، میرزا محمدابراهیم نقشه فروش و ملا محمد جعفر لاهیجی تلمذ کرد و آنگاه به طهران برگشت.[۹] آقا علی مدرّس نزدیک به سال ۱۲۷۰ درس دادن در علم ها سنجیده را در طهران شروع کرد؛ ابتدا در مدرسۀ قاسم خان و آن گاه در مدرسۀ سپهسالار به یاد دادن فلسفه پرداخت. ظاهراً در‌‌ به عبارتی روزها نزد میرزا حسن آشتیانی به آموزش علم ها نقلی نیز سرگرم بوده میباشد. [۱۰] مدرّس طهرانی به تصوف نیز میل داشته و سازه به نقل معصوم‌علیشاه [۱۱] به منور علیشاه (از اقطاب سلسلۀ نعمت‌اللهیه) دست اردت داده و به نقل از مدرّس گیلانی مرید روحانی غلامرضا شیشه‌گر بوده میباشد.

فلاسفه معاصر او
آقابزرگ تهرانی با آقا علی در طهران ملاقات داشته و او‌را در حکمت، بر‌خیس از معاصرانش دانسته و مجلس درس او را در طهران مالامال رونق وصف نموده است؛ البته، قضاوت دربارۀ برتری آقا علی از معاصرانش طاقت فرسا میباشد. ملا هادی سبزواری، محمدرضا قمشه‌ای و سید ابوالحسن جلوه از معاصران مدرّس طهرانی بودند و از نگاه استادان، هم طبقه به شمار میایند و به غیر از حکیم جلوه، از مروّجان فلسفۀ ملاصدرا بودند. با وجود این، آوازه سبزواری به سیرتکامل‌ای میباشد که بخش اعظمی، اورا تبارک‌ترین فیلسوف پس از ملاصدرا میدانند.[۱۲]آقا علی مدرّس در اثر ها خویش[۱۳] از سبزواری با احترام و تعظیم- با تفسیر «وحید عصرنا» - خاطر نموده است. سید جلال‌الدین آشتیانی بعداز شک و تردید در برتری آن دو به یکدیگر، در ‌‌غایت به برتری سبزواری رأی داده میباشد.[۱۴] به حیث او، سبزواری از نگاه سرعت جابجایی و تحریر مطالب بغرنج با عباراتی کوتاه و سرازیر و اجتناب از تطویل سخن بر آقا علی ترجیح‌ دارااست. البته مهدی حائری یزدی [۱۵] آقا علی را، به باعث داشتن سلیقه نقادانه و اختراع درعرضۀ راهکار‌های‌ تازه برای خطاها فلسفی، از سبزواری بر‌خیس دانسته و عامل آوازه کمتر آقا علی را، طرز نقادانه داشتن و تاسی صرف نکردن از ملاصدرا دانسته میباشد.

فی مابین دیگر حکمای حوزۀ طهران، آقا علی مدرّس و محمدرضا قمشه‌ای، از جهت علمی، از حکیم جلوه بسیار بر‌خیس بوده‌اند.[۱۶] گفتنی میباشد که ارتفاع درس دادن آقا علی در طهران بیشتر از قمشه‌ای و میل وی بیشتر حکمت برهانی بوده، البته قمشه‌ای به عرفان و جنبه‌های ذوقی حکمت متعالیه دقت بیشتری داشته میباشد.[۱۷]

شاگردان
بزرگان اکثری نزد وی حکمت آموخته‌اند که بعضی از آنها عبارت‌اند از:

محمدباقر اصطهباناتی
میرزا حسن آشتیانی
حیدر قلی خان قاجار نهاوندی
میرزا هاشم اشکوری
حسن کرمانشاهی
میرزا علی‌اکبر حکمی یزدی
محمدطاهر تنکابنی
روضه خوان عبدالنبی مازندرانی.[۱۸]

آقاعلی استاد طهرانی(۱۲۳۴-۱۳۰۷ق)، دارای شهرت به حکیم مؤسس، او‌لین حکیم از حکمای مدرسه فلسفی طهران و مروج فلسفه ملاصدرا میباشد. او در فلسفه از صدرالدین شیرازی تاسی می کرد، اما در بعضی مسائل فلسفی برای مثال معاد جسمانی با وی مخالفت نموده است. او دراین مورد دست به ابتکاراتی زده که باعث آوازه او به حکیم مؤسس و نیز دقت بعضا متأخران در قضیه معاد جسمانی به او گردیده‌است. بدایع الحکم از مهم ترین اثرها فلسفی اوست. بقیه اثر ها او به عنوان گروه مصنفات حکیم مؤسس آقا علی مدرّس طهرانی توده پک پذیرایی ترحیم مشهد گردیده است.

معاش
او در سال ۱۲۳۴ق در اصفهان دیده به جهان گشود. پیشوند آقا (یا این که آغا) غالباً همراه اسم اوست.[۱] آوازه او، مدرّس، زنوزی، طهرانی و حکمی ضبط گردیده‌است.[۲] به‌رغم آنچه پر اسم و رسم میباشد، آقاعلی در هیچ‌یک از آثارش خویش را زنوزی یا این که مدرّس زنوزی معرفی نکرده و عنوانی که برای خویش برگزیده، آقا علی مدرّس طهرانی میباشد. [۳]

آقا علی به جهت جامعیت در سنجیده و منقول به «استاد» و به منجر کمالات صوری و معنوی به «حکیم الهی» و «معلم الاساتید» آوازه یافت.[۴] او همینطور یک کدام از حکمای اربعه طهران بود که سبب ساز ثبت و رونق مدرسه فلسفی طهران شدند. معلم طهرانی هم علم ها نقلی و هم علم ها عقلی را درس دادن می کرد، ولی آوازه او بیشتر در علم ها عقلی بود.[۵] ظاهراً بعداز مدتی او تنها به درس دادن حکمت پرداخته و این فرمان سبب ساز جابجایی مجلس درس وی از مدرسه های قانونی به منزلش گردیده‌است.[۶] ولی، به نقل از کُنت دو گوبینو [یادداشت ۱][۷] این زمینه از آوازه او و اقبال شاگردان به وی نکاسته میباشد.

آقا علی مدرّس در ۱۳۰۷ق. وفات یافت و در بقعه عبدالعظیم حسنی در شهر ری دفن شد.[۸]

تحصیلات
بابا آقا علی، ملا عبدالله زنوزی، محصل ملا علی نوری و از مروّجان فلسفۀ ملاصدرا و مؤسس حوزه فلسفی طهران بود. آقا علی در سال ۱۲۳۷ (در سه سالگی) به همپا پدرش به طهران آمد و بعد از یادگرفتن مقدمات علم ها، برای مثال ادبیات عرب و منطق و اصول فقه و حرف، در حلقۀ درس بابا کمپانی نمود. بعد از درگذشت پدرش در ۱۲۵۷، برای ادامۀ علم آموزی به عراق، اصفهان و قزوین رفت و نزد استادانی زیرا میرزا حسن نوری فرزند ملا علی نوری، سید رضی لاریجانی، ملا آقا قزوینی، ملا محمد جعفر لنگرودی، میرزا محمدابراهیم نقشه فروش و ملا محمد جعفر لاهیجی تلمذ کرد و آنگاه به طهران برگشت.[۹] آقا علی مدرّس نزدیک به سال ۱۲۷۰ درس دادن در علم ها سنجیده را در طهران شروع کرد؛ ابتدا در مدرسۀ قاسم خان و آن گاه در مدرسۀ سپهسالار به یاد دادن فلسفه پرداخت. ظاهراً در‌‌ به عبارتی روزها نزد میرزا حسن آشتیانی به آموزش علم ها نقلی نیز سرگرم بوده میباشد. [۱۰] مدرّس طهرانی به تصوف نیز میل داشته و سازه به نقل معصوم‌علیشاه [۱۱] به منور علیشاه (از اقطاب سلسلۀ نعمت‌اللهیه) دست اردت داده و به نقل از مدرّس گیلانی مرید روحانی غلامرضا شیشه‌گر بوده میباشد.

فلاسفه معاصر او
آقابزرگ تهرانی با آقا علی در طهران ملاقات داشته و او‌را در حکمت، بر‌خیس از معاصرانش دانسته و مجلس درس او را در طهران مالامال رونق وصف نموده است؛ البته، قضاوت دربارۀ برتری آقا علی از معاصرانش طاقت فرسا میباشد. ملا هادی سبزواری، محمدرضا قمشه‌ای و سید ابوالحسن جلوه از معاصران مدرّس طهرانی بودند و از نگاه استادان، هم طبقه به شمار میایند و به غیر از حکیم جلوه، از مروّجان فلسفۀ ملاصدرا بودند. با وجود این، آوازه سبزواری به سیرتکامل‌ای میباشد که بخش اعظمی، اورا تبارک‌ترین فیلسوف پس از ملاصدرا میدانند.[۱۲]آقا علی مدرّس در اثر ها خویش[۱۳] از سبزواری با احترام و تعظیم- با تفسیر «وحید عصرنا» - خاطر نموده است. سید جلال‌الدین آشتیانی بعداز شک و تردید در برتری آن دو به یکدیگر، در ‌‌غایت به برتری سبزواری رأی داده میباشد.[۱۴] به حیث او، سبزواری از نگاه سرعت جابجایی و تحریر مطالب بغرنج با عباراتی کوتاه و سرازیر و اجتناب از تطویل سخن بر آقا علی ترجیح‌ دارااست. البته مهدی حائری یزدی [۱۵] آقا علی را، به باعث داشتن سلیقه نقادانه و اختراع درعرضۀ راهکار‌های‌ تازه برای خطاها فلسفی، از سبزواری بر‌خیس دانسته و عامل آوازه کمتر آقا علی را، طرز نقادانه داشتن و تاسی صرف نکردن از ملاصدرا دانسته میباشد.

فی مابین دیگر حکمای حوزۀ طهران، آقا علی مدرّس و محمدرضا قمشه‌ای، از جهت علمی، از حکیم جلوه بسیار بر‌خیس بوده‌اند.[۱۶] گفتنی میباشد که ارتفاع درس دادن آقا علی در طهران بیشتر از قمشه‌ای و میل وی بیشتر حکمت برهانی بوده، البته قمشه‌ای به عرفان و جنبه‌های ذوقی حکمت متعالیه دقت بیشتری داشته میباشد.[۱۷]

شاگردان
بزرگان اکثری نزد وی حکمت آموخته‌اند که بعضی از آنها عبارت‌اند از:

محمدباقر اصطهباناتی
میرزا حسن آشتیانی
حیدر قلی خان قاجار نهاوندی
میرزا هاشم اشکوری
حسن کرمانشاهی
میرزا علی‌اکبر حکمی یزدی
محمدطاهر تنکابنی
روضه خوان عبدالنبی مازندرانی.[۱۸]